Geen ouderschap zonder genetische band

[BGH, beschikking van 13 mei 2026 – Zaaknummer XII ZB 220/25]

1. Waar ging het over?

Het Bundesgerichtshof (BGH) moet op 13 mei 2026 een uitspraak doen over het alleenstaand moederschap van een Duitse vrouw die zonder gebruik te maken van eigen geslachtscellen via draagmoederschap in Mexico een kind heeft laten uitdragen. Na de geboorte oordeelde een Mexicaanse rechtbank dat niet de draagmoeder, maar de Duitse wensmoeder de wettelijke moeder van het kind is – hoewel zij genetisch niet verwant is aan het kind. Op basis hiervan werd de wensmoeder ook in Duitsland in de geboorteakte vermeld. De vraag was nu: moet de burgerlijke stand de buitenlandse rechterlijke uitspraak over het ouderschap accepteren – of moet in plaats daarvan de draagmoeder als moeder in de Duitse geboorteakte worden vermeld? Volgens de familierechter was de draagmoeder de juiste moeder, het Oberlandesgericht zag dat anders en koos voor de wensmoeder. Het BGH herstelde de uitspraak van de familierechter. Doorslaggevend was: de wensmoeder was als Alleenstaande moeder niet genetisch verwant aan het kind.

2. Wanneer worden buitenlandse beslissingen inzake het ouderschap niet erkend?

Het BGH stelt: Een buitenlandse rechterlijke uitspraak over het ouderschap na draagmoederschap wordt in Duitsland doorgaans niet erkend, indien geen De wensouder is genetisch verwant aan het kind. De achtergrond hiervan is een basisbeginsel van het Duitse recht („ordre public“): essentiële Duitse waarden en beschermingsmechanismen mogen niet worden ondermijnd. Volgens het BGH hoort hiertoe dat het juridische ouderschap voor personen zonder genetische band in de regel alleen via een Adoptieprocedure kan worden gemotiveerd – dat wil zeggen door middel van een grondig onderzoek naar het belang van het kind en de geschiktheid van de ouders door rechtbanken, de jeugdzorg enz.

3. De rol van de genetica

In zijn uitspraak wijst het BGH als doorslaggevend voor het vaststellen van het ouderschap op de Genetische afstamming vanaf:

• Is ten minste een Indien de gewenste ouder genetisch verwant is aan het kind, kan een buitenlandse beslissing inzake het ouderschap in principe worden erkend (zoals reeds uiteengezet in eerdere uitspraken van het BGH).
• Ontbreekt er een genetische band tussen het kind en de wensouders; volgens het BGH is de erkenning dan doorgaans in strijd met fundamentele beginselen van het Duitse recht.

Daarmee trekt het BGH een duidelijke grens: Zonder genetische band – geen directe erkenning van het ouderschap ondanks een buitenlandse rechterlijke uitspraak.

4. Adoptie als beoogde manier om ouders te worden

Voor situaties waarin geen genetische verwantschap bestaat, verwijst het BGH de wensouders in principe naar de Adoptie:

• Adoptie houdt in dat een rechtbank – in samenwerking met onder meer de jeugdzorg – onderzoekt of het in het belang van het kind is dat een persoon wettelijk ouder wordt en of deze ouder daarvoor ook geschikt is.
• Volgens het BGH heeft de Duitse wetgever deze mogelijkheid bewust voorzien voor gevallen waarin er geen genetische band bestaat tussen het kind en de toekomstige ouders.

In de onderhavige zaak heeft het BGH bepaald dat de draagmoeder als moeder in het geboorteregister te worden ingeschreven. De wensouders zouden dan via een adoptieprocedure de status van wettelijke ouders kunnen verkrijgen.

5. Wat betekent dit voor de betrokken personen en stellen?

Als u van plan bent om in het buitenland een draagmoederschap te regelen of dit proces al hebt doorlopen en geen of u genetisch verwant bent aan het kind, heeft vanuit Duits oogpunt aanzienlijke gevolgen:

• Een buitenlandse rechterlijke uitspraak waarin u als ouder wordt aangewezen, wordt in Duitsland volgens de jurisprudentie van het BGH in de regel niet (meer) erkend. In plaats daarvan moet de Draagmoeder in het Duitse geboorteregister als moeder worden geregistreerd.
• De wensouders zouden hun kind moeten adopteren. Dat duurt doorgaans niet minder dan twee jaar. Het BGH benadrukt weliswaar dat de weg via een adoptie effectief en snel moet openstaan, zodat de oplossing verenigbaar is met de bescherming van het kind en het gezin. Tegelijkertijd blijkt uit de praktijk echter dat adoptieprocedures tijdrovend kunnen zijn en onzekerheden met zich mee kunnen brengen.
• Ouders die al geregistreerd staan, zouden op verzoek van de burgerlijke stand hun status als ouder kunnen verliezen – met verstrekkende gevolgen op gebieden zoals bijvoorbeeld het familierecht, het erfrecht, het jeugdhulpverleningsrecht, het nationaliteitsrecht, het belastingrecht of het ziektekostenverzekeringsrecht.
• Bij het verlaten van het land kunnen er grote problemen ontstaan, aangezien u mogelijk geen Duits paspoort voor uw kind krijgt.
• Door de aanscherping van de wet zou de erkenning van het vaderschap afhankelijk kunnen worden van toestemming van de vreemdelingendienst, aangezien er waarschijnlijk sprake is van een verschil in verblijfsstatus. De verblijfsduur in het geboorteland van het kind kan aanzienlijk worden verlengd.
• Aangezien de draagmoeder als moeder wordt geregistreerd, kan het kind zijn nationaliteit niet van u afleiden.
• Zonder de status van ouder krijgt u geen voogdij; dit heeft ook gevolgen voor alledaagse vertegenwoordigingskwesties met betrekking tot het kind. Er dreigt voogdij, en in voorkomend geval zelfs plaatsing in een instelling.

6. Verschillende rechtsstelsels botsen met elkaar

Veel landen waar draagmoederschap is toegestaan, regelen het ouderschap ongeacht de genetische afstamming aan de wensouders – bijvoorbeeld op grond van een gerechtelijke beschikking of vonnis. De buitenlandse rechtbanken toetsen daarbij stelselmatig de gehele draagmoederschapsprocedure „grondig“, met inbegrip van de vrijwilligheid van de draagmoeder en in het bijzonder het belang van het kind. Het BGH (Duitse Federale Hof van Justitie) koppelt zich daarentegen uitsluitend aan de genetische band en wil niet toestaan dat dergelijke buitenlandse beslissingen het Duitse beschermingssysteem (met name het adoptierecht) omzeilen. Dit leidt tot spanningen:

• In het buitenland worden de wensouders vaak al vanaf de geboorte als wettelijke ouders beschouwd.
• In Duitsland kan dit ouderschap niet worden erkend als er geen genetische band met het kind bestaat.

Het BGH baseert zijn restrictieve houding op de Bescherming van het kind en op de bezorgdheid over misbruik:

• Het BGH beschouwt draagmoederschap zonder eigen genetische bijdrage van de wensouders als bijzonder problematisch en ziet hierin het gevaar dat kinderen worden „besteld“ en als handelswaar worden behandeld.
• De adoptieprocedure moet ervoor zorgen dat er geen misbruik wordt gemaakt van economische noodsituaties en dat er geen ongeoorloofde bemiddelingspraktijken plaatsvinden, en dat het welzijn van het kind centraal staat.

7. Een veranderlijke juridische situatie – waarom tijdig advies belangrijk is

De uitspraak sluit aan bij een reeks arresten over draagmoederschap, maar vormt een mijlpaal in zaken waarin zonder genetische band een aanzienlijke verscherping: de erkenning van buitenlandse beslissingen inzake ouderschap wordt een uitzondering, adoptie de regel.

Tegelijkertijd wordt er in vakkringen en de politiek gediscussieerd over,

• of en hoe de Duitse regelgeving inzake draagmoederschap moet worden aangepast,
• of er specifieke voorschriften moeten komen voor de erkenning van buitenlandse beslissingen,
• en hoe adoptieprocedures kunnen worden versneld en praktischer kunnen worden ingericht.

De juridische situatie is daarom in beweging – zeker ook met het oog op internationale ontwikkelingen.

Als u van plan bent om in het buitenland gebruik te maken van draagmoederschap of als er al een kind via draagmoederschap in het buitenland is geboren, is het raadzaam om zo vroeg mogelijk advies in te winnen:

• Welke samenlevingsvormen komen volgens de huidige jurisprudentie van het BGH in aanmerking voor erkenning?
• Welke stappen moeten in Duitsland worden ondernomen met betrekking tot de geboorteakte, de nationaliteit en het verblijf?
• Welke adoptieopties komen in uw specifieke geval in aanmerking en hoe kunnen vertragingen en risico’s tot een minimum worden beperkt?

Als advocatenkantoor gespecialiseerd in familierecht en draagmoederschap adviseren en vertegenwoordigen wij u om, ook in het licht van deze uitspraak van het BGH, een individuele en juridisch waterdichte strategie te ontwikkelen voor het vervullen van uw kinderwens.